Trầu cau từ thói quen đến dấu ấn văn hoá Việt.

“CÓ TRẦU MÀ CHẲNG CÓ CAU
LÀM SAO CHO ĐỎ MÔI NHAU THÌ LÀM”

1. Lời nói đầu

  • Trầu cau – món ăn tinh thần trang nhã trong đời sống của người dân Việt Nam. Ăn trầu không đơn thuần là một thói quen, tập tục, mà còn là yếu tố cấu thành những giá trị văn hóa truyền thống. Đối với người dân Việt Nam thì “miếng trầu là đầu câu chuyện” , miếng trầu đi đầu trong các tục cưới xin, ăn hỏi hay thờ cúng ông bà.
  • Chẳng biết từ bao giờ mà người ta lại coi trọng và đề cao trầu cau đến vậy, chỉ biết rằng thiếu đi quả cau, miếng trầu thì như thiếu đi một thứ gì đó quan trọng trong đời sống của chúng ta.
Trầu cau từ thói quen đến dấu ấn văn hoá Việt.

2. Trầu cau – dấu ấn xa xưa

  • Theo truyền thuyết và thư tịch cổ, tục ăn trầu ở Việt Nam đã có từ thời các vua Hùng dựng nước. Trải qua bao biến đổi của đời sống xã hội, tục ăn trầu và mời trầu vẫn là một trong những phong tục độc đáo, có sức sống bền bỉ trong đời sống của người Việt, tồn tại cho đến ngày nay trong xã hội nông thôn và đã được biểu trưng hóa qua các nghi lễ tâm linh.
  • Theo truyền thuyết và thư tịch cổ, tục ăn trầu ở Việt Nam đã có từ thời các vua Hùng dựng nước. Trải qua bao biến đổi của đời sống xã hội, tục ăn trầu và mời trầu vẫn là một trong những phong tục độc đáo, có sức sống bền bỉ trong đời sống của người Việt, tồn tại cho đến ngày nay trong xã hội nông thôn và đã được biểu trưng hóa qua các nghi lễ tâm linh.
  • Ăn trầu không chỉ là phong tục chỉ có ở người Việt mà còn xuất hiện khá phổ biến ở vùng nhiệt đới châu Á, khu vực Trung Á, Đông Nam Á và một số quần đảo trên Thái Bình Dương. Tuy nhiên, ngôn ngữ của trầu cau ở mỗi dân tộc có sự khác nhau. Ở người Việt, miếng trầu biểu trưng cho lối ứng xử giao tiếp giữa các mối quan hệ trong đời sống xã hội, là phương tiện biểu lộ tình cảm con người với nhau. Qua miếng trầu và cách mời trầu, người xưa đã gửi gắm các cung bậc tình cảm: Yêu hay ghét, xã giao hay chân tình….một cách tế nhị:

“YÊU NHAU CAU SÁU BỔ BA
GHÉT NHAU CAU SÁU BỔ RA LÀM MƯỜI”.

Miếng trầu cũng là ngôn ngữ biểu đạt nghệ thuật nhận lời hay chối từ trong tình cảm nam nữ:

“ĐI ĐÂU CHO ĐỔ MỒ HÔI
CHIẾU TRẢI KHÔNG NGỒI, TRẦU ĐỂ KHÔNG ĂN
THƯA RẰNG BÁC MẸ EM RĂN
LÀM TH N CON GÁI CHỚ ĂN TRẦU NGƯỜI”.

3. Trầu cau trong đời sống – văn hoá

  • Thông thường miếng trầu bao gồm lá trầu xanh têm sẵn, trong quệt chút vôi trắng, kèm theo một miếng cau vàng. Tuy theo sở thích, người ta còn có thể kết hợp trầu cau với vỏ chay, vỏ quế và thuốc lào. Sự kết hợp hoàn hảo này đã đưa đến cho người ăn một cảm giác đặc biệt: Đó là vị ngọt của cau; cay, thơm của tinh dầu từ lá trầu; chát của hạt và vỏ…
  • Ngoài tác dụng tốt cho sức khỏe, ăn trầu còn có tác dụng làm đẹp. Lá trầu cùng hạt cau bị chất vôi trung hòa, làm cho miếng trầu có sắc đỏ tươi giúp người ăn thắm đôi môi, hồng đôi má và long lanh đôi mắt… Người con gái “má hồng, môi đỏ” do ăn trầu, cười lộ hàm răng đen tuyền do đã từng trở thành tiêu chí để xác định “nét đẹp” của giới nữ trong xã hội truyền thống.
  • Trầu được dùng mời khách đến chơi nhà, làm quen với nhau nơi hội hè, đình đám:

“TIỆN ĐÂY ĂN MỘT MIẾNG TRẦU
HỎI RẰNG QUÊ QUÁN Ở Đ U CHĂNG LÀ?
XƯA KIA AI BIẾT AI Đ U
CHỈ VÌ ĐIẾU THUỐC, MIẾNG TRẦU NÊN QUEN”.

Trầu cau từ thói quen đến dấu ấn văn hoá Việt.
Nguồn: Vietnamexpress
  • Trầu cau gắn bó với người Việt đến mức nó đã trở thành lễ vật không thể thiếu trong các nghi thức tâm linh như: Lễ tế Trời Đất, lễ Phật, lễ thánh, thần, lễ gia tiên… Trong đời sống xã hội của cư dân nông nghiệp xưa, cau trầu xuất hiện trong mọi hoàn cảnh lễ nghi đời thường như: Cưới xin, ma chay, khao vọng…
  • Đặc biệt, trai gái nên duyên cũng bắt đầu từ “ngôn ngữ” trầu cau; nhận trầu cũng có nghĩa là nhận lời cầu hôn, bởi “miếng trầu nên dâu nhà người”.
  • Liên quan đến tục ăn trầu là bộ dụng cụ khá phong phú. Tuy nhiên, vật dụng được coi trọng nhất là chiếc bình vôi. Số còn lại gồm ống nhổ, cối giã trầu, chìa ngoáy, xà tích, chìa vôi, cơi, khay, hộp, khăn, túi, âu đựng trầu… hầu như có niên đại từ thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn cho đến ngày nay.
  • Cũng bởi, “ba đồng một mớ trầu cay” nên miếng trầu vì vậy, không bị chi phối bởi đẳng cấp giàu nghèo. Dù giàu hay nghèo, dù là vua chúa hay dân thường, dù người Kinh hay các dân tộc thiểu số ai cũng có khả năng thể hiện tấm lòng của mình, có khác chăng chỉ là khác dụng cụ ăn trầu.
  • Tục ăn trầu, mời trầu của người Việt đã trở thành nét văn hóa độc đáo, tồn tại xuyên suốt trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc. Ngày nay, mặc dù vẫn giữ vai trò quan trọng trong các nghi lễ truyền thống nhưng tục ăn trầu và mời trầu đang dần mai một trong đời sống xã hội.

3. Tổng kết

  • Trong thời buổi hiện đại, tuy tục ăn trầu và mời trầu ít phổ biến như xưa, nhưng ăn trầu vẫn mang một ý nghĩa sâu xa nhất định trên nhiều lĩnh vực như y học, tâm lý xã hội, bản sắc truyền thống dân tộc,… Trầu cau chỉ là một thứ nhai chơi, tuy đơn sơ nhưng vẫn là thứ không thể thiếu trong việc giao hiếu, kết thân, lễ tế, cưới hỏi, bởi miếng trầu đã mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam. Những vật dụng dùng trong tục ăn trầu giờ đây đã trở thành di sản của một phong tục tập quán tốt đẹp được lưu giữ mãi trong mỗi người Việt chúng ta.

Theo: Lê Thanh Lượng

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *